Przekształcanie spółek

Wstęp

Centrum zainteresowania i działalności Kancelarii jest nadal problematyka spółek handlowych. Obszerne wprowadzenie do Kodeksu spółek handlowych prof. Andrzeja Wiśniewskiego (Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 2001) i opinie prawne z zakresu nowej regulacji, przyczyniają się do kształtowania praktyki prawniczej. Jednym z aktualnych zagadnień jest obecnie przekształcanie spółek.

Przekształcanie spółek

Kodeks spółek handlowych rozbudowuje regulację dotyczącą ustawowych rodzajów przekształceń spółek. W przeciwieństwie do k.h., który przewidywał tylko przekształcenie spółki z o.o. w akcyjną i odwrotnie oraz przekształcenie spółki jawnej w komandytową, Kodeks dopuszcza przekształcenia spółek osobowych w kapitałowe, spółek kapitałowych w osobowe, przekształcenie spółki kapitałowej w inną spółkę kapitałową oraz przekształcenie spółki osobowej w inną spółkę osobową. Rozszerzenie rodzajów przekształceń wynika z potrzeb współczesnej praktyki, w tym przekształcenia spółek cywilnych w spółki jawne, komandytowe lub komandytowo - akcyjne, a spółek osobowych prowadzących duże przedsiębiorstwa w spółki z o.o. lub spółki akcyjne ze względu na konieczność ograniczenia osobistej odpowiedzialności wspólników bez potrzeby likwidacji spółki, a więc utraty między innymi klienteli, uprawnień z koncesji czy zezwoleń.

Kodeks wyraźnie określa dzień przekształcenia jako dzień wpisu do rejestru spółki przekształconej, konstruuje zasadę kontynuacji spółki przekształcanej w spółkę przekształconą oraz odpowiednie stosowanie do przekształcenia przepisów o powstaniu spółki przekształconej.

Postępowanie o łączeniu spółek obejmuje kilka faz:
a) czynności przygotowawcze, polegające na przygotowaniu planu przekształcenia wraz z wymaganymi załącznikami (art.557 do 558), poddanie planu weryfikacji biegłych rewidentów (art. 559) oraz zawiadomienie wspólników o zamiarze przekształcenia (art. 561);
b) podjęcie przez wspólników uchwał o przekształceniu oraz złożenie oświadczeń o uczestnictwie wspólników w spółce przekształconej;
c) rejestrację i ogłoszenie przekształcenia (art.569 do 570).

Przekształcenie spółki nie jest uzależnione od uczestnictwa (zgody) wszystkich wspólników spółki przekształcanej. Wymaganą większość wspólników uczestniczących w przekształceniu określają przepisy szczegółowe. Regułą jest, że przy przekształcaniu spółek osobowych wymagana jest jednomyślność wspólników odpowiadających bez ograniczeń, zaś przy przekształcaniu spółek kapitałowych tylko odpowiednia większość. Wspólnikom, którzy nie uczestniczą w przekształceniu przysługuje roszczenie o wypłatę kwoty odpowiadającej wartości ich udziałów w spółce przekształconej zgodnie z bilansem przekształcenia, a także prawo żądania ponownej wyceny wartości bilansowej udziałów.

Wspólnicy mają też prawo do zaskarżenia uchwały o przekształceniu (zarówno w spółce osobowej jak i kapitałowej), z zastrzeżeniem, że nie może być podstawą powództwa fakt kwestionowania wyceny udziałów.

Spółka przekształcana staje się spółką przekształconą z chwilą wpisu spółki przekształconej do rejestru (dzień przekształcenia). Jednocześnie sąd rejestrowy z urzędu wykreśla z rejestru spółkę przekształcaną. Spółce przekształconej przysługują wszystkie prawa i obowiązki spółki przekształcanej. Spółka przekształcona pozostaje więc podmiotem w szczególności zezwoleń, koncesji oraz ulg, które zostały przyznane spółce przed jej przekształceniem, chyba że ustawa lub decyzja o udzieleniu zezwolenia, koncesji albo ulgi stanowi inaczej.

Wspólnicy spółki przekształcanej uczestniczący w przekształceniu stają się z dniem przekształcenia wspólnikami spółki przekształconej.

Gdy zmiana brzmienia firmy dokonywana w związku z przekształceniem nie polega tylko na zmianie dodatkowego oznaczenia wskazującego na charakter spółki, spółka przekształcona ma obowiązek podawania w nawiasie dawnej firmy obok nowej firmy z dodaniem wyrazu "dawniej", przez okres co najmniej roku od dnia przekształcenia.

Jeżeli przepisy nie stanowią inaczej do przekształcenia spółki stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące powstania spółki przekształconej.

Do przekształcenia spółki wymaga się :
1) sporządzenia przez zarząd lub wszystkich wspólników planu przekształcenia spółki wraz z załącznikami oraz opinią biegłego rewidenta,
2) powzięcia uchwały o przekształceniu spółki,
3) powołania członków organów spółki przekształconej lub określenia wspólników prowadzących sprawy tej spółki i reprezentujących ją,
4) zawarcia umowy lub podpisania statutu spółki przekształconej,
5) dokonania w rejestrze wpisu spółki przekształconej i wykreślenia spółki przekształcanej.

Plan przekształcenia sporządza się w formie pisemnej pod rygorem nieważności a w spółce jednoosobowej w formie aktu notarialnego.

Plan przekształcenia powinien zawierać co najmniej:
1) ustalenie wartości bilansowej majątku spółki przekształcanej na określony dzień miesiąca poprzedzającego przedłożenie wspólnikom planu przekształcenia,
2) określenie wartości udziałów lub akcji zgodnie z sprawozdaniem finansowym.

Do planu przekształcenia należy dołączyć:
1) projekt uchwały w sprawie przekształcenia spółki,
2) projekt umowy lub statutu spółki przekształconej,
3) wycenę składników majątku (aktywów i pasywów) spółki przekształconej,
4) sprawozdanie finansowe sporządzone dla celów przekształcenia przy zastosowaniu takich
samych metod i w takim samym układzie, jak ostatnie roczne sprawozdanie finansowe.

Plan przekształcenia należy poddać badaniu przez biegłego rewidenta w zakresie poprawności i rzetelności. Sąd rejestrowy właściwy według siedziby spółki przekształcanej wyznacza na wniosek spółki biegłego rewidenta. W uzasadnionych przypadkach sąd może wyznaczyć dwóch lub większą liczbę biegłych.

Na pisemne żądanie biegłego rewidenta zarząd albo wspólnicy prowadzący sprawy spółki przedłożą mu dodatkowe wyjaśnienia lub dokumenty. Biegły rewident, w terminie wyznaczonym przez sąd, nie dłuższym jednak niż dwa miesiące od dnia jego wyznaczenia, sporządzi na piśmie szczegółową opinię i złoży ją wraz z planem przekształcenia sądowi rejestrowemu oraz spółce przekształcanej.

Spółka zawiadamia wspólników o zamiarze powzięcia uchwały o przekształceniu spółki dwukrotnie, w odstępach nie krótszych niż dwa tygodnie i nie później niż na miesiąc przed planowanym dniem powzięcia tej uchwały, czyniąc to w sposób przewidziany dla zawiadamiania wspólników spółki przekształcanej.

Przekształcenie spółki wymaga uchwały powziętej, w przypadku przekształcenia spółki osobowej, przez wspólników, a w przypadku przekształcenia spółki kapitałowej, przez zgromadzenie wspólników lub walne zgromadzenie, w sposób określony w przepisach. Uchwała ta powinna być umieszczona w protokole sporządzonym przez notariusza.

Uchwała o przekształceniu spółki powinna zawierać co najmniej:
1) typ spółki, w jaki spółka zostaje przekształcona,
2) wysokość kapitału zakładowego, w przypadku przekształcenia w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością bądź w spółkę akcyjną, albo wysokość sumy komandytowej, w przypadku przekształcenia w spółkę komandytową albo wysokość nominalnej wartości akcji w przypadku przekształcenia w spółkę komandytowo - akcyjną,
3) wysokość kwoty przeznaczonej na wypłaty dla wspólników nie uczestniczących w spółce przekształconej, która nie może przekraczać dziesięciu procent wartości bilansowej majątku spółki,
4) zakres spraw przyznanych osobiście wspólnikom uczestniczącym w spółce przekształconej, jeżeli przyznanie takich praw jest przewidziane,
5) nazwiska i imiona członków zarządu spółki przekształconej, w przypadku przekształcenia w spółkę kapitałową, albo nazwiska i imiona wspólników prowadzących sprawy spółki i mających reprezentować spółkę przekształconą, w przypadku przekształcenia w spółkę osobową,
6) zgodę na brzmienie umowy lub statutu spółki przekształconej.

Spółka wezwie wspólników do złożenia w terminie miesiąca od dnia powzięcia uchwały o przekształceniu spółki, oświadczeń o uczestnictwie w spółce przekształconej. Nie dotyczy to wspólników, którzy złożyli takie oświadczenia w dniu powzięcia uchwały. Oświadczenie wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności.

Gdy wspólnik, który nie złożył oświadczenia o uczestnictwie w spółce przekształconej ma zastrzeżenia do rzetelności wyceny wartości udziałów lub akcji, przyjętej w planie przekształcenia, może zgłosić, najpóźniej w dniu powzięcia uchwał o przekształceniu, żądanie ponownej wyceny wartości bilansowej jego udziałów lub akcji.

Jeżeli spółka nie uwzględni żądania w terminie dwóch miesięcy od dnia jego wniesienia, wspólnik ten ma prawo wnieść powództwo do sądu rejestrowego o ustalenie wartości jego udziałów lub akcji. Powództwo to nie stanowi przeszkody w rejestracji przekształcenia.

Osoby działające za spółkę przekształcaną odpowiadają solidarnie wobec spółki, wspólników, akcjonariuszy oraz osób trzecich za szkody spowodowane naruszeniem prawa albo umowy lub statutu spółki przekształcanej, w trakcie jej przekształcania, chyba że nie ponoszą winy.

Biegły rewident odpowiada wobec spółki i wspólników spółki przekształcanej za szkody wyrządzone z jego winy. Gdy biegłych jest kilku ich odpowiedzialność jest solidarna. Roszczenia te przedawniają się w okresie trzech lat licząc od dnia przekształcenia.

Ogłoszenie o przekształceniu spółki jest dokonywane na wniosek spółki przekształconej lub wszystkich wspólników prowadzących sprawy spółki przekształconej.

Wspólnicy przekształcanej spółki osobowej odpowiadają na dotychczasowych zasadach solidarnie ze spółką przekształconą za zobowiązania spółki powstałe przed dniem przekształcenia przez okres trzech lat.

Przekształcanie spółki kapitałowej w spółkę osobową następuje, jeżeli za przekształceniem spółki kapitałowej w spółkę osobową wypowiedzieli się wspólnicy reprezentujący co najmniej dwie trzecie kapitału zakładowego, chyba że umowa lub statut przewiduje warunki surowsze.

Uchwała o przekształceniu spółki kapitałowej w spółkę komandytowaną lub spółkę komandytowo-akcyjną wymaga, oprócz uzyskania wymaganej większości, zgody osób, które w spółce przekształconej mają być komplementariuszami, wyrażonej w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Pozostali wspólnicy spółki przekształcanej stają się komandytariuszami lub akcjonariuszami spółki przekształconej.

Przekształcenie spółki kapitałowej w inną spółkę kapitałową następuje, jeżeli:
1) za przekształceniem spółki wypowiedzieli się wspólnicy reprezentujący co najmniej połowę kapitału zakładowego, większością trzech czwartych głosów, chyba że umowa lub statut przewiduje warunki surowsze,
2) spółka przekształcana ma zatwierdzone sprawozdania finansowe co najmniej za dwa ostatnie lata obrotowe,
3) przekształcona spółka akcyjna ma całkowicie pokryty kapitał zakładowy ,
4) kapitał zakładowy spółki przekształcanej będzie nie mniejszy od kapitału zakładowego spółki przekształconej

Jeżeli spółka przekształcana prowadziła działalność przez okres krótszy niż dwa lata, sprawozdanie finansowe powinno obejmować cały okres działalności spółki, nie objęty rocznym sprawozdaniem finansowym. Dokumenty akcji przekształcanej spółki akcyjnej jak również akcje przekształconej spółki komandytowo-akcyjnej ulegają unieważnieniu z dniem przekształcenia.

Prawa i obowiązki wspólnika spółki przekształcanej, które nie są zgodne z przepisami ustawy o spółce przekształconej, wygasają z mocy prawa z dniem przekształcenia. Wspólnik, którego prawa wygasają, ma wobec spółki przekształconej roszczenie o uzyskanie stosownego wynagrodzenia.

Wspólnik, który był zobowiązany wobec spółki przekształcanej do powtarzających się świadczeń niepieniężnych, może się zwolnić od tego obowiązku wobec spółki przekształconej za zapłatą stosownego wynagrodzenia.

Posiadacze obligacji zamiennych, obligacji z prawem pierwszeństwa lub innych obligacji uprawniających do świadczeń niepieniężnych w przekształcanej spółce akcyjnej, mają w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością prawa co najmniej równoważne z tymi, które im posługiwały dotychczas. Nie wyklucza to zmiany lub wygaśnięcia tych uprawnień w drodze umowy między uprawnionym a spółką przekształconą.

Przekształcenie spółki osobowej w inną spółkę osobową następuje, gdy za przekształceniem spółki wypowiedzieli się wszyscy wspólnicy.

W przypadku przekształcenia spółki jawnej lub spółki partnerskiej, w której wszyscy wspólnicy prowadzili sprawy spółki, nie ma obowiązku przygotowania planu przekształcenia lecz jedynie projekt uchwały o przekształceniu i projekt umowy lub statutu spółki przekształconej.

Wspólnicy spółki przekształcanej odpowiadają za zobowiązania spółki powstałe przed dniem przekształcenia na dotychczasowych zasadach przez okres trzech lat, licząc od dnia przekształcenia.